'Weerstand is beter dan immuniteit'

Na een 'intelligente' lockdown en een 'slimme' exitstrategie moet Nederland zich met 'pientere' preventie voorbereiden op een nieuwe pandemie, zegt arts Lukas Stalpers. 'Ga op zoek naar maatregelen die Nederland echt helpen.'

Lukas Stalpers (Amsterdam UMC) put hoop uit de foto die op de werkkamer van Mark Rutte staat. Toen de premier het land op 16 maart vanuit het Torentje toesprak over de gevolgen van het coronavirus, keek ook Johan Rudolph Thorbecke (1798-1872) de huiskamers in.

Dat de liberale staatsman Rutte inspireert, vindt Stalpers goed nieuws, want Thorbecke heeft veel gedaan voor de verbetering van de volksgezondheid. De grondwet die hij in 1848 opstelde, zorgde voor meer veiligheid ('we slaan elkaar sindsdien minder vaak de hersens in'), bloei van de handel en zo voor meer en betere voeding voor de Nederlanders. Hongersnoden werden schaarser en eisten minder slachtoffers. Thorbecke heeft zijn aandeel gehad in de fors gestegen levensverwachting van de Nederlanders in afgelopen 200 jaar: van nog geen 40 naar 80 jaar.

Stalpers verwacht voor de toekomst, na de huidige coronacrisis, iets soortgelijks van Rutte. Zeker nadat de premier had gesproken van een intelligente lockdown en een slimme exitstrategie. "Daarna moet er ook iets snuggers komen," zegt Stalpers.

De radiotherapeut, specialist in bestraling van kankers, heeft wel een idee hoe Nederland zich het beste kan voorbereiden op een volgende epidemie. Stalpers is lid van de Vereniging tegen Kwakzalverij en verbonden aan de Stichting Eindspel Tabak. Hij verdiept zich vol overgave in de medische en maatschappelijke geschiedenis, die bol staat van epidemieën of pandemieën als het coronavirus. Daaruit zijn lessen te trekken.

"Infectieziekten discrimineren altijd enorm," zegt Stalpers (Bilthoven, 1960). Het zijn doorgaans immers de zwakkeren die bezwijken. In het verleden waren dat vaak ondervoede kinderen ('ze stierven bij bosjes aan cholera, tyfus of de mazelen'), maar bij het coronavirus blijken vooral overvoede ouderen eraan onderdoor te gaan. Met de ouderdom komt sowieso de lichamelijke zwakte ('je gaat een keer ergens aan dood'), maar die zwakte wordt verergerd door vaak vermijdbare onderliggende aandoeningen als hart- en vaatziekten, kanker en diabetes.

Wat moet er volgens u gebeuren?

"De strategie om de patiëntenpiek af te vlakken en de ziekenhuizen te ontlasten lijkt goed te werken. Ik ben blij dat er genoeg ic-bedden zijn, dat is nu het belangrijkste. Voor de middellange termijn moeten we met zo min mogelijk gezondheids- en economische schade uit de lockdown komen. Op de lange termijn moeten we zorgen dat we niet meer zo hard worden geraakt door een nieuw soort virus, waarvan we weten dat het er toch wel gaat komen."

Hoe kun je minder hard worden geraakt?

"Door de groepsweerbaarheid te vergroten. Er zijn te veel mensen met overgewicht, bijvoorbeeld. Cijfers van de Leefstijlmonitor tonen dat de helft van de Nederlandse volwassenen te zwaar is. Vanaf het zestigste levensjaar is dat bijna zestig procent, waarvan een kwart ernstig overgewicht heeft. Dat heeft sowieso een nadelige invloed op de volksgezondheid, maar wordt verder uitvergroot door het coronavirus of iets soortgelijks. Dat geldt ook voor kanker en hart- en vaatziekten."

"Oplossingen zijn relatief eenvoudig: zorg dat mensen meer bewegen en minder roken. Als we na de Tweede Wereldoorlog niet massaal waren gaan roken, maar meer hadden bewogen, was de levensverwachting opgelopen tot 95 jaar."

Het kabinet heeft het over groepsimmuniteit, niet over groepsweerbaarheid.

"Groepsimmuniteit opbouwen doe je alleen voor Covid-19, terwijl je groepsweerbaarheid ook opbouwt voor andere infectieziektes. Dat laatste lijkt me slimmer."

"Zoals de overheid in het verleden in het belang van de volksgezondheid investeerde in schoon drinkwater en riolering, zo moet nu worden opgetreden tegen die zogenaamde welvaartsziekten. In de kern zijn dat geen welvaartsziekten, maar armoedeziekten, omdat ze onder mensen met een lage sociaaleconomische status meer voorkomen."

Zijn mensen niet verantwoordelijk voor hun eigen gezondheid?

"In de praktijk valt dat tegen. Gewoontes die mensen op jonge leeftijd hebben aangeleerd, laten ze niet snel achter zich. Zeker niet als de omgeving niet verandert. Als je mensen met overgewicht vanuit Nederland naar een onbewoond eiland verhuist, zal het gros afvallen. In Nederland valt bijna niemand af. Daarom moet je voorkomen dat kinderen verkeerde gewoonten aanleren: wie oud wil worden, moet jong beginnen. Het is mooi te zien dat mensen in de Amsterdamse parken ook nu rondjes rennen om fit te blijven. Vaak zijn dat mensen tot een jaar of veertig. Houd vol, zou ik zeggen."

Wat zou een domme oplossing zijn om een nieuwe corona-epidemie te voorkomen?

"Zo veel geld investeren in het vinden van een coronavaccin, de uitbreiding van doorgaans leegstaande ic-bedden en tamelijk zinloos onderzoek naar de genetica van het virus dat er niets meer overblijft voor maatregelen die Nederland écht helpen. Het doel van onze gezondheidszorg moet zijn om zo veel mogelijk mensen in zo'n groot mogelijke gezondheid te laten leven en sterven. Dat bereik je eerder met algemeen dan met specifiek beleid. Thorbecke wist dat, en volgens mij weet Rutte dat ook."

Het gehele artikel leest u hier.