Meesterwerken waren de 19e eeuwse bitcoins

Vincent van Gogh maakte tijdens zijn verblijf in Parijs minstens 35 zelfportretten. Noemen we hem dan een narcist? De waarheid is veel minder spannend. Arme Vincent kon het zich namelijk niet veroorloven om modellen te betalen die voor hem wilden poseren. Zo doende verbeterde hij zijn portret schildervaardigheden met olieverf, canvas en een spiegel. Na vele variaties van zichzelf geschilderd te hebben, bleek dat Vincent vrij goed portretten kon schilderen, niet waar?

Het is een waar cliché. De arme kunstenaar wil, ondanks slechte omstandigheden, ongeremd zijn passie blijven uitoefenen. De komst van sociale media maakt het vandaag de dag voorop komende artiesten gemakkelijker om een publiek te vinden. Maar in het einde van de 19e eeuw was er nog geen Instagram, toen Leendert Spaander een herberg kocht in Volendam, een schilderachtig vissersdorpje ten noordoosten van Amsterdam.

Tegenwoordig verwelkomt Volendam veel bezoekers voor zijn Palingsound (shoutouts naar The Cats, Anny Schilder, Jan Smit en Nick & Simon), kaas- en klompenboerderijen en de lekkerste vis. Toen Leendert en zijn vrouw Aaltje Kout in 1881 de deuren van Hotel Spaander openden, begonnen al deze 'attracties' pas wortel te schieten. Hun kleine pub en herberg aan de haven van Volendam richtten zich voornamelijk op vissers en handelaren. Na verloop van tijd begon een nieuwe klantenkring te verschijnen.

Volendam bood destijds veel schilderwaardige landschappen van ‘het echte leven’. Rijen van prachtige houten huizen, zeilboten en vissersschepen die langs voeren, het dagelijkse leven van dorpelingen, de adembenemende zee en het unieke natuurlijke licht aan het water - dit was het dagelijkse leven aan de haven van Volendam. De bijzondere aantrekkingskracht van al deze schoonheid voor het oog trok natuurlijk die categorie aan, die het meest wanhopig op zoek was naar deze smaak van gratis esthetiek - de kunstenaar zonder geld.

De gevarieerde taferelen van Volendam werden een film van schilderijen door schilders uit heel Europa en zelfs Amerika. De meesten van hen konden nauwelijks penselen, verf en doeken betalen. Hierdoor konden de nieuwsgierige kunstenaars die in het dorp aankwamen nogal bedakken, Zij hadden ontzettend veel keuze wat betreft landschappen, maar een plek om te eten en slapen daarentegen was niet zo vanzelfsprekend. Met weinig geld om hun passie te veroorloven gingen zij wanhopig op zoek naar een verblijf in het prachtige Volendam. De kunstenaars hadden geluk dat de eigenaar van een herberg - die Duits, Frans, Engels en Nederlands sprak - toevallig ook dol was op schilderijen.

De waardering van Leendert Spaander voor kunst vormde de basis van een ondernemende beslissing die hij nam. Hij bood bedden en eten aan gasten die dit niet konden betalen in ruilvoor een schilderij. Deze impulsieve stap zou veel impact hebben op het leven van zijn vrouw, zeven dochters en Leendert zelf. Hiermee liet hij een blijvende erfenis en waardevolle geschiedenis achter voor zijn nakomelingen, het dorp Volendam en misschien wel Nederland.

Sommige kunstenaars waren te arm om zelfs maar een doek te kopen. Ook hier had Leendert een oplossing voor - de muren, deuren of een ander deel van zijn hotel dat niet in een koffer zou passen, mochten gebruikt worden als canvas om op te schilderen. Deze aanpak van Leendert had Hotel Spaander vrij gemakkelijk in een nachtmerrie van een interieurontwerp (en zakelijke mislukking) kunnen veranderen, maar niets was minder waar. Op deze manier creëerde Leendert een adembenemende kunstcollectie en een uiterst bijzonder interieur van Hotel Spaander.

In de jaren hierna vulden de muren van de herberg zich met het werk van menig professionele kunstenaar. Terwijl veel van de bedakkers die van Leendert’s gastvrijheid hebben genoten vergeten zijn, hebben sommigen uiteindelijk wereldwijde erkenning gekregen, zoals Pierre-Auguste Renoir, Paul Signac, Georges Seurat, Otto Piltz en Tom Browne. In de loop van tijd werden Leendert en zijn familie een van de belangrijkste kunstverzamelaars in de regio met meer dan 1.200 werken die ooit in Hotel Spaander te zien waren, waaronder de creaties van deze meesters.

Toen het dorp uitgroeide tot een toevluchtsoord voor kunstenaars, begonnen straten in Volendam schildersnamen te krijgen. De Georg Heringstraat, Augustin Hanicottestraat enWillem Woutersstraat zijn getuigen van Leendert en Aaltje's passie voor kunst. Drie van hun zeven dochters trouwden met kunstenaars. Pauline Spaander trouwde met de Duitser Georg Hering, Trinette Spaander met de Fransman Augustin Hanicotte en Conny Spaander was dol op de Nederlander Willem Wouters. Leendert’s liefde voor kunst vertaalde zich uiteindelijk in de bloedlijn van de familie Spaander.

Het hotel kreeg wereldwijd erkenning en trok eindeloos veel beroemdheden aan. Het gastenboek bevat politici, filmsterren, atleten, zakenlui en mensen uit alle hoeken van de wereld. Elizabeth Taylor, Clark Gable, Douglas Fairbanks, Walt Disney, Maurice Chevalier, Julio Iglesias, Anna Pavlova, Edward Grieg, Koning Wilhelm van Duitsland, Anthony Eden, Andrew Carnegie, Muhammad Ali en de hedendaagse Britse kunstenaar Damien Hirst zijn slechts enkele van de vele beroemdheden die hebben genoten van een verblijf in dit kunstzinnige hotel. Ondanks zijn geweldige kunstcollectie en rijke geschiedenis, heeft Hotel Spaander de financiële crisis van Covid-19 in 2020 helaas niet kunnen overleven. Gelukkig is de kunstcollectie van het hotel intact gebleven en staat het monumentale gebouw aan de haven van Volendam er nog prachtig bij.

Investeren in een hotel is ingewikkeld, duur en riskant. De toekomst van Hotel Spaander is nog onzeker op het moment dat wij deze blog schrijven. Gezien het erfgoed en de kunstgeschiedenis die dit monument ademt, weten wij zeker dat de mensen uit Volendam (en nog veel meer) allemaal een bijzondere wens hebben dat er binnenkort een nieuwe Leendert Spaander in Volendam verschijnt om de deuren te openen van Hotel Spaander.

Hoe geweldig zou het zijn als zij zelfs doorgaan met de rol als een toevluchtsoord voor kunstenaars om hun passie voor kunst op canvas te toveren tijdens een overnachting in het prachtige Volendam.

Meer blogs van Sophie Reijnen op Iconomic Network