Duurzaam of Doorgeschoten? Gemeente zet zwaar in op afvalbeleid met risico’s voor inwoners en ondernemers
De gemeente Edam-Volendam presenteerde onlangs haar Grondstoffenplan 2026–2030. Een ambitieus plan dat belooft afval beter te scheiden, kosten te besparen en het milieu te ontzien. Maar achter die groene ambities schuilen een aantal financiële, sociale en juridische risico’s die serieuze vragen oproepen over de uitvoerbaarheid en de gevolgen voor inwoners en ondernemers.
Betalen voor je vuilnis, Diftar komt eraan
De kern van het nieuwe beleid is de invoering van Diftar, een systeem waarbij inwoners betalen per keer dat zij restafval aanbieden. De gedachte is simpel: wie goed scheidt, betaalt minder. Maar de praktijk leert dat Diftar in veel gemeenten heeft geleid tot bijplaatsing, illegale dump en sociale ongelijkheid. Grote gezinnen, mantelzorgers of inwoners met medisch afval kunnen straks worden geconfronteerd met hogere kosten, terwijl hun situatie onvermijdelijk leidt tot meer afval.
Opvallend is bovendien dat het eerdere beleidsdoel van 100 kg restafval per inwoner ruimschoots niet is gehaald. Sterker nog, het gemiddelde ligt momenteel op 215 kg. Toch kiest het college nu voor een systeem dat volledig steunt op gedragsverandering, terwijl nog onduidelijk is hoe dit gedrag effectief wordt beïnvloed. Een communicatiecampagne en een afvalcoach moeten het verschil maken, maar of dat lukt, is hoogst onzeker.
Ondernemers buitensluiten is geen oplossing
Een van de meest ingrijpende voorstellen is dat de gemeente volledig stopt met het innemen van bedrijfsafval op de milieustraat. Terwijl 27% van het aangeboden afval afkomstig is van ondernemers, betaalt slechts een klein deel daadwerkelijk voor die dienstverlening. In plaats van dit recht te trekken, kiest het college voor de botte bijl: per direct afsluiten, zonder overgangsregeling of alternatief.
Lokaal Edam-Volendam vindt dit de verkeerde weg. Ondernemers verdienen een eerlijke keuze: wie wil storten betaalt, wie dat niet wil, maakt er geen gebruik van. Een eenvoudig pasjessysteem bij de slagboom kan dit perfect faciliteren. Tegen een vast, transparant tarief kunnen ondernemers gecontroleerd gebruik blijven maken van de milieustraat. Zo voorkom je dumpgedrag, behoud je grip op de kosten en voorkom je dat het vertrouwen in de gemeente verder afbrokkelt.
Minder service, hogere lasten
Ook op andere vlakken wordt de dienstverlening afgeschaald. De harmonisatie van de afvalinzameling betekent dat inwoners in voormalig Zeevang en andere buitengebieden hun extra ophaalrondes kwijt raken. Grof afval wordt alleen nog op afroep opgehaald. Tegelijkertijd worden de milieustraten minder toegankelijk, beperktere openstelling en strengere voorwaarden.
Kortom, inwoners leveren service in, maar betalen straks juist méér via Diftar. Een klassiek voorbeeld van lastenverzwaring zonder tegenprestatie.
Groot financieel risico bij mislukking
De gemeente investeert in totaal €450.000 in dit nieuwe beleid, met een jaarlijkse structurele last van €85.000. De grootste financiële opbrengst moet komen uit het stoppen met bedrijfsafval, maar dat besluit is nog niet genomen, terwijl de opbrengst van €295.000 al in de begroting is verwerkt. Daarmee wordt een papieren besparing gepresenteerd als feit, terwijl de uitvoering nog onzeker is.
Als de verwachte gedragsverandering uitblijft of het plan op weerstand stuit, dreigt niet alleen een financiële tegenvaller, maar ook schade aan het bestuurlijk vertrouwen. En dat terwijl de eerste inhoudelijke evaluatie pas gepland staat voor na 2028.
Tijd voor realisme en verantwoordelijkheid
Een goed grondstoffenbeleid vraagt om draagvlak, uitvoerbaarheid en fatsoenlijke keuzes. Lokaal Edam-Volendam roept het college daarom op om ondernemers niet af te straffen, maar een eerlijke regeling te bieden via een pasjessysteem met vaste tarieven. Geef inwoners duidelijke kaders, zorg voor voldoende service, en schuif financiële risico’s niet stilletjes door naar de toekomst.
Duurzaam beleid is belangrijk, maar dan wel met oog voor de praktijk, de samenleving en bestuurlijke betrouwbaarheid. Een gemeente hoort inwoners en ondernemers niet te verrassen met dure veranderingen of afbouw van dienstverlening, maar moet keuzes uitleggen, draagvlak zoeken en pas uitvoeren als het plan klopt. Zo simpel is het.
Fractie Lokaal Edam-Volendam